Perşembe, Haziran 13, 2024
Ana SayfaTarihTarihin Akışını Değiştiren Oğuzlar

Tarihin Akışını Değiştiren Oğuzlar

Oğuzlar Oğuz Han’ın (Mete’nin) idaresi altında toplanıp siyasi birlik kuran Türk boylarının genel adıdır. Önce “Boz-Ok”lar ve “Üç-Ok”lar adıyla iki büyük gruba, daha sonra da Oğuz Han’ın 6 oğlunun etrafında alt gruplara ayrılmışlardır. “Oğuz” deyimi Türk boylarının “siyasi birliğini” ifade ediyor.

Oğuz Adı

Oğuz adının kökeni

Oğuz “ok” kelimesinin çoğuludur. En Eski Türkçede çoğul takısı “z” sesinin ilavesiyle veriliyordu (bugün kullandığımız ikizüçüz kelimelerinde olduğu gibi). Oğuz “ok” kelimesine z’nin ilavesiyle meydana gelmiş, “Ok-uz” olmuş ve zamanla Oğuz şeklinde söylenmiştir. “Ok” ise “kabile“, “boy” anlamında kullanılıyordu. Eskiden Hun (Kun)kelimesi nasıl güçlü, kuvvetli anlamına geliyorsa, Oğuz da öyle “sağlam, gürbüz, güçlü”anlamlarına gelmektedir.

Selçuklular Devleti’nin kurulmasından sonra Oğuz, kavim adı olarak “Türkmen” kavim adı ile eş anlamda söylenmeye başladı.

Oğuz adına ilk defa Yenisey bengi taşlarında rastlanır. I.Göktürk Hakanlığı 630 yılında bir bunalım dönemine girdiği zaman, Tola-Selenga bölgesinde oturan Türk boylarından 9’u (Dokuz Oğuzlar) birleşerek bir kağanlık kurdular. II.Göktürk Hakanlığı‘nın kurulmasından sonra Oğuz adıyla belirlenen Türk boyları onlar oldu. Siyasi kuruluş halinde birleşen Türkler kendilerine Üç OğuzAltı OğuzDokuz OğuzOtuz Oğuz … gibi isimler vermişlerdir.  

Oğuz Göçleri

Dokuz Oğuzlar, II. Göktürk İmparatorluğu kurulduktan sonra da bağımsızlıklarını korumak istediler ve İlteriş Kağan‘a karşı çıktılar. Göktürk bengi taşlarında Bilge Kağan “Dokuz Oğuz budunu kentü budunum erti” der, yani onların ayrı bir millet, ayrı bir soy olmadığını, kendi ırklarından olduklarını açıklar.

İlteriş Kağan ve Tonyukuk idaresindeki Türk birlikleri 682’de Oğuzları yendiler ve hakanlığa bağladılar. Fakat Kapgan Kağan zamanında Oğuzlar tekrar baş kaldırarak Bilge ve Kül Tegin kardeşler tarafından çok zor bir savaş sonucu mağlup edildiler.

II. Göktürk Hakanlığı’nın yerini Uygur Hakanlığı aldığı zaman nüfusun önemli bir bölümünü yine Oğuzlar oluşturuyordu. Bu defa Oğuz boyları ile Tatar boyları birleşerek Uygurlara baş kaldırdılar ve onları da Uygur tegini Moyen Çor mağlup etti.

Bu yenilgiden sonra Oğuz boyları batıya doğru göçe başladılar. Bu göç 9. yüzyılın ortalarına kadar sürdü. Ötüken’deki Uygur Türk Kağanlığı yıkılınca Oğuz göçleri tekrar hız kazandı.

Oğuz Devleti

Oğuzlar, yani bu ad altında birleşen tüm Türk boyları Farab (Karacuk), Sayram şehirleri dolaylarında ve Seyhun bozkırlarında bir devlet kuracak kadar çoğaldılar. Karacuk dağlarından Hazar Denizi’ne kadar uzanan bölgelere artık onlar halimdi ve bu bölgeye Oğuz-Bozkırı deniyordu. Burada Karacuk, Yeni-Kent, CendSugnak, KarnakSütkent, Barçınlıg-Kent gibi şehirleri de kurmuşlardı.

Şehirleşen Oğuzlar, 10.yüzyılın ortalarına doğru bir devlet kurdular. Bu devlet “Oğuz Devleti” veya “Yabgu Devleti” olarak anılır. Devletin kışlık merkezi Yeni Kent idi. Başta bir ‘yabgu’ bulunuyor, ona yardımcı olan başbuğ ise ‘Kül Erkin’ unvanını taşıyordu. Ordunun başında sübaşı vardı (sü = asker, ordu; sü-beğ = subay; sü-başı = ordunun başı. Fakat sonraki yüzyıllarda, Osmanlılarda sübaşı, binbaşı rütbesinde idi).

Oğuzlar ‘Oğuz’ adını Türklerin genel adı olarak kullanmaya devam ettiler ve bunun yanında “Türkmen” adını da kullanıyordular. Türkmen adı bir etnik değil, siyasi nitelik ifade ediyordu. Oğuzlar İslam’ı kabul ettikten sonra daha çok “Türkmen” adıyla anıldılar.

Oğuz boylarının birleşerek kurdukları devlete kurucusunun ya da boylardan birinin verilmemişti. Boy adı devlet adı olarak alınsaydı, belki birlik sarsılırdı. Hunlar zamanında ‘yabgu’ Büyük Hakan, yani imparator anlamına geliyordu. Zamanla bu isim “kral”“han” anlamını aldı. Oğuzlar kurdukları devletin adına ve devletin başına “Yabgu” dediler. Bu nedenle kurdukları devlete “Yabgu Devleti” deniyor. Bu da Oğuzları Hunlarım bağlıyor.

Oğuzların 24 Boyu

Yabgu Devleti döneminde Oğuzlar “Boz-Oklar” ve “Üç-Oklar” olarak iki kola ayrılarak teşkilatlandılar. Oğuz Han geniş ülkesini oğulları arasında paylaştırmak için düzenlediği kırk gün, kırk gece devam eden şölende sağ tarafa Boz-Okları, sol tarafa Üç-Okları oturttu. Gün, Ay ve Yıldız adlı oğullarına Boz-Okların idaresini vererek onları doğuya gönderdi. Gök, Dağ, Deniz adlı oğullarına Üç-Okların idaresini verdi ve onları da batıya gönderdi. Onların ailelerinden gelen kabileler çoğalarak birer boy oldular, herbirinin dörder oğlu oldu. Onlardan gelen boylar aşağıdaki gibi oldu:

GÜN HAN OĞULLARI: Kayı, Bayat, Alkaravlı, Kara-Evli

AY HAN OĞULLARI: Yazır, Döğer, Dodurğa, Yaparlı

YILDIZ HAN OĞULLARI: Avşar, Kızık, Beg-Dili, Karkın.

GÖK HAN OĞULLARI: Bayındır, Beçene, Çavuldur, Çebni

DAĞ HAN OĞULLARI: Salur, Eymür, Alayuntlı, Üregir

DENİZ HAN OĞULLARI: Yiğdir, Bügdüz, Yıva, Kınık.

Yabgu Devleti 1000 yıllarına doğru yıkıldı ve hakimiyet yine Oğuz soyundan gelen Selçuklulara geçti. Bundan sonra Yabgu Devleti’nin Oğuzları dağıldılar, bir kısmı (Uzlar) Doğu Avrupa düzlüklerine gitti, daha kalabalık kütleler ise Maveraünnehir’e indi. Az bir kısmı yerlerinde kaldı. Onlar Hazar Denizi’nin doğusunda Karacuk Dağları bölgesinde, Seyhun kıyılarında, Kara-Kum ve Margışlak‘ta yaşıyorlardı. Bugün bu topraklar Türkmenistan toprakları içinde bulunmaktadır.

İmparatorluk Kuran Boylar

‘Ogurlar’ da ‘Oğuzlar’dan başkası değildir. Batı’ya erken gelenlerin dilinde harfinin yerini harfi almış, ‘Oğuz’ kelimesi ‘Ogur’ olmuştur.

Oğuzların 7. yüzyıldan itibaren yalnız bu adla anılan grupları, Türk boyları arasında üstün bir varlık gösterdiler. Onlar 11. yüzyıldan itibaren Orta ve Yakın-Doğu’ya akarak İran, Anadolu ve Suriye’yi ele geçirdiler. Mısır, Kuzey Afrika, Balkanlar ve Viyana’ya kadar Orta Avrupa’ya hakim olanlar yine bu Oğuzlardı.

Oğuzlar sırasıyla şu devletleri kurdular: Büyük Selçuklu İmparatorluğuSelçuklu Devletleri, Türkmen Beylikleri, AtabeyliklerKara-Koyunlu, Ak-Koyunlu devletleri, RamazanoğullarıDulkadırlarİran’da Safevi, Afşar, Kacar devletleri, Anadolu Beylikleri, Osmanlı İmparatorluğu.

BENZER İÇERİKLER

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Popüler İçerikler